Opisać nietrwałe piękno. O badaniach nad papieroplastyką w Polsce Środkowej

Strona główna » Działy » Wirtualne Muzeum » # Spotkania z etnografią » Plastyka ludowa » Z potrzeby piękna. Papieroplastyka na terenie Polski Środkowej. » Opisać nietrwałe piękno. O badaniach nad papieroplastyką w Polsce Środkowej

Z potrzeby piękna...

Papieroplastyka na terenie Polski Środkowej. 

Część I 

Opisać nietrwałe piękno. O badaniach nad papieroplastyką w Polsce Środkowej

 

 

Charakterystyczną cechą wnętrza izby wiejskiej w okresie od połowy XIX w. do II wojny światowej były różnorodne ozdoby związane z kultem religijnym oraz dekoracje pułapu i ścian, wykonywane z tanich i powszechnie dostępnych materiałów, głównie papieru. Zaliczały się do nich: tzw. pająki, wycinanki i kwiaty. Z uwagi na nietrwałość surowca zachowało się niewiele oryginalnych tego rodzaju ozdób. Po II wojnie światowej starsze kobiety pamiętające formy dawnych dekoracji, rekonstruowały je na potrzeby muzeów.

 

Różne dziedziny papieroplastyki ludowej w okresie jej rozkwitu stopniowo stawały się przedmiotem zainteresowania etnografów. Jednak pająki dość długo budziły nikłe zainteresowanie etnografów. Jako jedna z pierwszych zwróciła na nie uwagę Aniela Chmielińska - założycielka muzeum w Łowiczu. W swojej publikacji Księżacy wydanej w 1925 r. poświęciła im kilka zdańPo II wojnie światowej temat ten pojawił się w opracowaniach monograficznych dotyczących wsi z Rawskiego, Sieradzkiego i Wieluńskiego, drukowanych na łamach "Prac i Materiałów Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi". Są to artykuły wieloletniego pracownika naszego muzeum Jana Piotra Dekowskiego oraz etnografek współpracujących z placówką - Zofii Neymanowej i Anny Świątkowskiej.

Na wycinanki zdobiące domy chłopskie zwrócono uwagę już w końcu XIX i na początku XX w. W tym czasie wycinanką łowicką zainteresował się malarz Leonard Strojanowski, który zebrał sporą ich kolekcję. Wycinankom i ich twórczyniom poświęcona była publikacja w "Polskiej Sztuce Stosowanej" Sztuka ludowa - wycinanki z 1905 r., Sztuka ludowa w Sieradzkiem z 1909 r. autorstwa Stanisława Graeve oraz Lud łowicki Michała Wawrzenieckiego z 1913 r. Największym zainteresowaniem etnografów cieszyły się wycinanki łowickie, cechujące się najbardziej rozbudowanymi formami spośród środkowopolskich wycinanek. Po II wojnie światowej różne instytucje naukowe prowadziły badania z zakresu plastyki ludowej, także na temat wycinanek. Wiele informacji  na ten temat zawierają opracowania dotyczące izb wiejskich - J.P. Dekowskiego Wnętrze chaty w Jasieniu, Z. Neymanowej Wnętrze chaty w Klonowej  czy A. Świątkowskiej Wnętrze chałupy księżackiej XIX - XX w. Organizowano również konkursy wycinanek, szczególnie wycinanki łowickiej.

 

Sztuczne kwiaty i tworzone z nich kompozycje budziły mniejsze niż wycinanki zainteresowanie etnografów, zarówno w okresie międzywojennym jak i później. Problematykę zdobnictwa kwiatowego całościowo ujmuje jedynie Anna Kunczyńska - Iracka w artykule Ludowe kwiaty sztuczne, opublikowanym w "Polskiej Sztuce Ludowej. Kontekstach". 

Choć dziś ilość twórczyń ludowych zajmujących się papieroplastyką maleje, nadal są kobiety odtwarzające tradycyjne wzory na potrzeby zbiorów i ekspozycji muzealnych, dla innych instytucji oraz miłośników kultury ludowej.

oprac. Barbara Chlebowska 

fot. Wojciech Bernasiak

2020-07-11

Ilość wyświetleń: 313