Dożynki

Strona główna » Skansen » Aktualności » Dożynki

DOŻYNKI

Dożynki – zwane niekiedy  w centralnej Polsce okrężnym lub wieńcem to święto symbolizujące nie tylko zakończenie żniw, ale także finał dorocznych prac rolniczych. Zanim w XIX w. zaczęto w naszym kraju na większą skalę uprawiać ziemniaki, zebranie z pola zboża, które stanowiło wówczas podstawę wyżywienia, oznaczało rzeczywisty koniec robót polowych. Choć cykl wydłużył się, dożynki zachowały do dziś dawną symbolikę – stanowiły zwieńczenie trudu osób pracujących na roli. Było to święto o charakterze dziękczynno – błagalnym - było okazją do radości z efektów pracy i do zabiegania o pomyślność w następnym roku.

W okresie przeduwłaszczeniowym uroczystości dożynkowe skupiały się wokół dworu i dziedzica. Zgodnie ze zwyczajem powszechnym na teranie całej Polski żniwiarka -  przodownica szła na czele orszaku, który udawał się do dworu. Tam wręczała dziedzicowi wieniec dożynkowy  lub bukiet ze zboża. W niektórych rejonach naszego kraju, np. w Krakowskiem, wieńce były bardzo ozdobne, miały kształt koron i były dekorowane kwiatami i wstążkami.  W Polsce środkowej były one skromniejsze – miały kształt okręgu i nie były bogato dekorowane. Dziedzic był zobowiązany ugościć żniwiarzy i podziękować im za pracę, czasem w formie datków pieniężnych. Uroczystość wieńczyła zabawa taneczna, która często trwała do późnej nocy. Po uwłaszczeniu dożynki organizowali także bogatsi, mający większe gospodarstwa chłopi, którzy zatrudniali pracowników najemnych.

W niektórych regionach Polski rozpowszechnionym zwyczajem było pozostawianie na polu kępki nieskoszonego zboża  zwanej przepiórką, brodą lub kozą. Ziemię na której rosła przepiórka starannie pielono, dekorowano ją kwiatami i wstążkami i wkładano pod nią kawałek chleba i sól. Praktykę pozostawiania przepiórki należy tłumaczyć troską o urodzaj, starano się by siły natury nie wyczerpały się do końca. 

Tradycja świętowania zakończenia cyklu prac polowych pozostaje także dziś niezwykle żywa. Fakt ten świadczy o tym, iż praca rolnika ma nadal bardzo duże znaczenie społeczne. Mieszkańcy wsi mają zaś potrzebę celebrowania momentu, gdy widoczne stają się efekty ich pracy.  Dożynki organizuje większość parafii, ich głównym punktem jest msza dziękczynna. Uroczystości dożynkowe tradycyjnie już organizują władze samorządowe różnego szczebla – od gminnych poprzez powiatowe do wojewódzkich. Dożynki na poziomie lokalnym – gminne i parafialne, ze względu na zbieżność terminów, niekiedy odbywają się łącznie. Szczególną rangą cechują się mające państwowy charakter dożynki prezydenckie, uroczystość ta wyróżnia się także długą, bogatą tradycją. Pierwsza taka uroczystość została zorganizowana przez Ignacego Mościckiego w Spale - w okresie międzywojennym miejscowość ta była letnią siedzibą prezydentów,  w 1927 r. Ostatnie przed wybuchem II wojny światowej dożynki prezydenckie odbyły się w 1938 r.  W 2000 r. tradycję  tę reaktywował pełniący wówczas funkcję prezydenta  Aleksander Kwaśniewski. Po zakończeniu jego kadencji w latach 2006 – 2008 dożynki w Spale miały charakter regionalny. W 2009 r. Lech Kaczyński powrócił do tradycji prezydenckich dożynek, które od tego czasu odbywają się corocznie. Kolejną uroczystością o centralnym charakterze są Dożynki Jasnogórskie, które wieńczą  Ogólnopolską Pielgrzymkę Rolników do Częstochowy. Ich centralnym punktem jest suma z błogosławieństwem wieńców żniwnych symbolizujących plony. Do tradycji należy już obecność na tych uroczystościach najwyższych władz państwowych.  

 

opracowanie tekstu: Barbara Chlebowska (Dział Wierzeń, Obrzędów i Folkloru)

fotografie: Archiwum Etnograficzne MAiE

Ilość wyświetleń: 46